Heelal & ruimtevaart

Hoe bereken je de afstand tot een ster?

De sterren staan zo ver weg dat we er niet heen kunnen reizen met ruimtevaartuigen. Maar als niemand er ooit heen gevlogen is, hoe weten we dan hoe ver een ster van de aarde staat?

Felle kaarsen

Astronomen gebruiken verschillende manieren om te berekenen wat de afstand is tot een ster. Eén manier is door naar het licht te kijken. Hoe feller het licht van een ster lijkt vanaf de aarde, hoe dichterbij de ster staat. Een kaars die voor je op tafel staat, lijkt ook feller dan een kaars aan het einde van een lange gang.

Hiervoor moet je wel precies weten hoeveel licht een ster uitzendt. Niet alle sterren branden namelijk even helder. En een schijnwerper aan het eind van de gang lijkt feller dan een kaars voor je op tafel - ook al staat hij een stuk verder weg.

Gelukkig zijn er een paar sterren waarvan astronomen goed weten hoe helder ze zijn als je ernaast zou staan. Van die sterren kunnen ze de afstand bepalen door te meten hoe helder het sterrenlicht lijkt vanaf de aarde.

Verspringende duim

De oudste methode om de afstand tot sterren te meten, gebruikt de beweging van de aarde om de zon. Dat werkt als volgt. De afstand van de aarde tot de zon is ongeveer 150 miljoen kilometer. In een jaar draait de aarde een heel rondje om de zon. Dus na een half jaar staat de aarde aan de andere kant van de zon. Dat betekent dat de afstand tussen de plek van de aarde in juni en de plek van de aarde in december ongeveer 300 miljoen kilometer is.

Sterrenhemel

Foto: Tomas Anunziata via Pexels

Doordat de aarde is verplaatst, lijken de sterren die dichterbij staan te hebben bewogen ten opzichte van de sterren op de achtergrond. Dat dit werkt, kun je zelf testen door je arm uit te strekken en je duim op te steken. Doe nu een oog dicht en kijk er met je andere oog naar. Wissel daarna van oog. Je kijkt dan vanuit nét een ander punt naar je duim; daardoor zie je die verspringen. Houd nu je duim iets dichterbij je gezicht en doe hetzelfde. Nu zal je duim meer verspringen.

Datzelfde gebeurt bij sterren. Alleen kijk je daar niet eerst met je ene oog naar en dan met het andere. In plaats daarvan kijk je eerst als de aarde op de ene plek in zijn baan rond de zon zit, en dan als hij 300 miljoen kilometer verderop staat.

Astronomen meten met telescopen op aarde, of met ruimtetelescopen die om de aarde draaien, heel nauwkeurig de positie van sterren aan de hemel. Dat doen ze een half jaar later weer. Met wat wiskunde kunnen ze uit de verplaatsing van de sterren hun afstand berekenen. Dit heet de parallaxmethode. Daarmee hebben ze de afstand bepaald tot tienduizenden sterren.

Beantwoord door Dorine Schenk