Beantwoord door Sebastiaan van de Water
Hoofd & lijf
Waarom zijn jongens veel vaker kleurenblind dan meisjes?
Voor ieder kleurenblind meisje zijn er zo’n zestien jongens die kleurenblind zijn. En dat komt niet doordat jongens vaker gamen, gevaarlijker gedrag vertonen of minder groente eten. Waardoor dan wel?
Rood en groen worden lichtbruin
Allereerst: het woord kleurenblind moet je niet letterlijk nemen. De meeste kleurenblinde mensen zien de wereld niet in zwart-wit. Ze hebben alleen moeite om sómmige kleuren uit elkaar te houden. Meestal tinten van rood en groen.
Als je het getal 74 niet ziet, ben je waarschijnlijk kleurenblind. Beeld: Shinobu Ishihara
Die kleuren lijken toch niet eens op elkaar? Voor kleurenblinde mensen soms wél! Door een foutje in hun ogen kunnen beide er lichtbruin uitzien. Maar waar komt dat door?
Pigmentprobleempje
Achterin je ogen zitten miljoenen lichtgevoelige cellen. Een deel daarvan zijn kegeltjes. Die vertellen je hersenen continu welke kleuren ze 'zien'.
Welke kleuren ze precies opvangen, hangt af van de pigmenten die ze bevatten; stofjes met een bepaalde kleur. Bij kleurenblinde mensen ontbreken sommige van die pigmenten, of zijn ze veranderd. Daardoor kunnen hun hersenen sommige kleuren minder goed uit elkaar houden.
Gegarandeerd kleurenblind
Maar hoe kan het dan dat de één de juiste pigmenten heeft en de ander niet? Dat zit hem in je chromosomen: kleine pakketjes in bijna al je cellen waarin een soort 'bouwtekeningen' voor van alles en nog wat in je lichaam zijn opgeslagen.
De instructie voor het maken van de pigmenten voor rood en groen staat op één bepaald chromosoom: het X-chromosoom. En nu komt het. Jongens hebben maar één X-chromosoom. Dat krijgen ze van hun moeder. Meisjes hebben van nature twee X-chromosomen. Eén van hun moeder en een van hun vader.
Erft een jongen van zijn moeder dus een afwijkende pigment-instructie, dan is hij de klos. Dan wordt hij gegarandeerd kleurenblind.
Reservekopie
Meisjes hebben een soort reservekopie. Staat op een van hun X-chromosomen een verkeerde instructie? Dan gebruiken meestal genoeg kegeltjes de juiste instructie van het andere X-chromosoom.
Meisjes worden daardoor pas kleurenblind voor rood en groen als ze van beide ouders een afwijkende instructie erven. En dat is veel zeldzamer!