Waarom schrijven we woorden niet altijd zoals we ze uitspreken?

Soms zeg je woorden anders dan je ze schrijft. Je zegt bijvoorbeeld woort, maar je schrijft woord. En je zegt spellu, maar je schrijft spellen. Waarom bestaan die verschillen?

Verzameling dialecten

Om de spelling van nu te begrijpen, moeten we terug in de tijd. In de middeleeuwen bestaat ‘het Nederlands’ namelijk nog niet. Er is niet één taal voor het hele land. In plaats daarvan is er een grote verzameling plaatselijke dialecten.

De meeste mensen kunnen niet lezen en schrijven. De mensen die dat wel kunnen, hebben dat geleerd omdat het nodig is voor hun werk. In kloosters, bij de rechtbank of in de handel bijvoorbeeld.

Schrijven zoals je praat

Meestal schrijven die mensen zoals ze praten. Het woord land wordt bijvoorbeeld vaak geschreven als lant. Er zijn dan ook nog geen échte spellingregels.

Wel gelden er afspraken voor hoe woorden worden geschreven. Maar die afspraken verschillen per gebied. Daarom schrijven mensen woorden niet altijd op dezelfde manier. Sommigen schrijven het woord jaar bijvoorbeeld als jaer, anderen als jair, iaer of yaer.

Eén taal voor heel Nederland

Langzaamaan willen mensen meer eenheid in de spelling. Vooral na de uitvinding van de boekdrukkunst. Daardoor kunnen schrijvers hun geschriften makkelijk verspreiden. En dan willen ze ook dat álle lezers hun teksten kunnen begrijpen.

Na de middeleeuwen wordt daarom nagedacht over een standaardtaal: één taal voor heel Nederland. Mensen verzinnen allerlei taal- en spellingregels. Dit duurt een tijdje, maar zo ontstaat uiteindelijk ‘het Nederlands’.

Niet alles ligt vast. Taal verandert, en spelling ook. Minder dan vijftig jaar geleden mocht je het woord reactie bijvoorbeeld nog schrijven als reaktie. Maar de meeste woorden hebben inmiddels één vaste spelling.