Waarom is het zonnestelsel plat?

Op een plaatje van het zonnestelsel draaien de planeten netjes in een schijf rond de zon. Is dat ook echt zo? En zo ja, hoe is dat zo gekomen?

Allemaal in één plat vlak

Om die eerste vraag te beantwoorden: ja, de banen van de planeten van ons zonnestelsel zitten inderdaad allemaal in één plat vlak.

De banen van een aantal kleinere hemellichamen staan soms wel wat schever. Die van dwergplaneet Pluto maakt bijvoorbeeld een duidelijke hoek met de rest. Maar het is overduidelijk dat de planeten niet willekeurig over de ruimte rond de zon zijn verdeeld.

Balletdansers en pizzabakkers

Dat de planeten zo'n nette schijf vormen, is een erfenis van miljarden jaren geleden. Toen bestonden de zon en de planeten nog niet. Wel was er een grote stofwolk in de ruimte, die een klein beetje draaide.

Vervolgens begon die wolk door zijn eigen zwaartekracht samen te trekken. Daarbij ging hij steeds sneller draaien. Vergelijk dat met een balletdanser die een pirouette maakt: hoe meer die zijn armen intrekt, hoe sneller hij in het rond tolt.

De wolk ging niet alleen steeds sneller draaien, hij werd ook steeds platter. Hierbij kun je denken aan een pizzabakker die een plak deeg draaiend de lucht in gooit. Die wordt daardoor platter en breder. Datzelfde gebeurde met de stofwolk.

Steeds grotere brokken

Uit die steeds sneller draaiende, steeds platter wordende stofwolk ontstond vervolgens het zonnestelsel. In het midden vormde de zon. En in de schijf daaromheen klonterden stofdeeltjes samen tot steeds grotere brokken, die uiteindelijk de planeten werden.

En daarom zitten al die planeten dus nu in hetzelfde vlak, en bewegen ze allemaal in dezelfde richting rond de zon. Ze ontstonden allemaal uit dezelfde roterende schijf stof.